בריתי שלום — א חסידישע באטראכטונג

בס״ד

בְּרִיתִי שָׁלוֹם

א חסידישע באטראכטונג אויף די ווערטער פונעם הייליגן זוהר אין אנהייב פרשת פינחס

דער וויינען פון ציון · יוסף שומר הברית · די קנאה פון פינחס · דער בונד פון לעבן

א באגלייטער אין אידיש צום קונטרס בְּרִיתִי שָׁלוֹם

מאת

מִיכָאֵל אוֹר

פְּתִיחָה · א טיר וואס עפנט זיך אויף וויינען

עס זענען דא מאמרים וואס הייבן זיך אן פונקט דארט וואו מען ריכט זיך, און עס זענען דא מאמרים וואס הייבן זיך אן אינגאנצן ערגעץ אנדערש — און דוקא די צווייטע סארט זענען וואס קענען דעם מענטש איבערמאכן. דער מאמר פונעם הייליגן זוהר אויף אנהייב פרשת פנחס איז פון די צווייטע סארט. די פרשה אליין איז א פרשה פון נצחון: א יונגערמאנ'ס פייערדיגע און איינזאמע מעשה, די מגפה וואס ווערט אפגעשטעלט אין איין רגע, און דער ברית שלום און די כהונת עולם וואס ווערן אריינגעלייגט אין זיינע הענט. מען וואלט זיך געריכט אז דער זוהר זאל זיך עפענען מיטן ניגון פון נצחון. אבער אנשטאט דעם עפנט ער זיך מיטן ניגון פון טרערן.

עַל נַהֲרוֹת בָּבֶל שָׁם יָשַׁבְנוּ גַּם בָּכִינוּ בְּזָכְרֵנוּ אֶת צִיּוֹןתהלים קל״ז

פארוואס דא? פארוואס זאל א פרשה וואס איז געקרוינט מיט שלום זיך אנהייבן מיט גלות און בענקשאפט? און פארוואס, פון אלע זאכן, רעדט דער זוהר נישט וועגן ירושלים נאר וועגן ציון — גלייך ווי עס וואלט זיין א צער באהאלטן אין דעם צער, א ווייטאג טיפער פונעם וואס מען זעט? גיי נאך דעם מאמר א ביסל ווייטער און דער חידוש ווערט נאר גרעסער. ער פארלאזט ציון און דרייט זיך צו יוסף — צום ארון פון יוסף, און צום ים וואס איז אנטלאפן פאר אים. און ערשט דעמאלט קומט ער אן, צום סוף, צו פנחס. דריי בילדער, וואס דוכט זיך אז זיי האבן נישט קיין שייכות איינער צום צווייטן: א שטאט אין אבלות, א צדיק'ס ביינער, א קנאות'דיגע מעשה אויף א מדבר'דיגן נאכמיטאג. וואס קען זיי צוזאמענבינדן?

דער תירוץ איז אז זיי זענען נישט דריי מאמרים נאר איינער. דורך זיי אלע לויפט א איינציגער ליכטיגער פאדעם — און אז מען דערזעט אים, לייענט זיך דער גאנצער אנהייב פון דער פרשה ווי איין זאץ געזאגט אין דריי אטעמס. דער פאדעם איז דער ברית. נישט דער ברית ווי א קאנטראקט, נאר דער ברית ווי א לעבעדיגע כח פון דער נשמה און פון דער וועלט: די כח צו האלטן געטריי, צו היטן וואס איז הייליג, צו בלייבן א כלי דורך וועלכן די ברכה קען זיך גיסן פון אויבן אראפ. די מקובלים רופן די דאזיגע כח יְסוֹד — פונדאמענט; זיי רופן דעם וואס פארקערפערט אים דער צַדִּיק; און זיי געבן א רמז אויף אים אין איין שטיל ווארט — צִיּוֹן.

דער דאזיגער קליינער ספר גייט נאך דעם פאדעם. ער איז נישט קיין ספר פון למדנות; זיין באגלייטער, דער לשון-קודש'דיגער קונטרס, טראגט די מקורות און דעם פיינעם ביאור. דאס איז עפעס פשוט'ער, און איך האף מער פערזענליך: א פרואוו צו גיין פאמעליך דורך א שיינעם און שווערן שטיק פונעם הייליגן זוהר, און לאזן אים טאן צו אונז וואס ער איז געשריבן געווארן צו טאן — רירן דאס הארץ.

אוֹת א׳ · דער וויינען פון ציון

דער זוהר דערציילט א קליין משל, און ווי די בעסטע משלים דוכט זיך ער כמעט צו פשוט פארן וואג וואס ער טראגט. שטעל זיך פאר, זאגט ער, א מענטש וואס האט פארמאגט א פאלאץ — שיין, ליב, די ארבעט פון א גאנץ לעבן — און עס זענען געקומען גזלנים און האבן אים פארברענט ביזן גרונט. וועמענ'ס איז דער צער? די פראגע איז נישט קיין רעטארישע. ער וויל אז מיר זאלן באמערקן עפעס וואס מיר וואלטן אנדערש פארלאפן: אז ווען א הויז ווערט חרוב, וויינען מיר נאטירליך אויפן הויז, און פארגעסן צו וויינען אויפן בעל-הבית.

אויבן, לערנט דער זוהר, איז “ירושלים” דאס הויז — די שכינה ווי זי נעמט אויף, די מלכות וואס איז באשאפן געווארן צו ווערן אנגעפילט. און “ציון” איז דער בעל-הבית — דער יסוד, דער צדיק, דער מקור וואס זיין גאנצע נאטור איז צו געבן. ווען די חורבן קומט, גייט די אויג ערשט צו ירושלים, צום זעבארן חורבן. אבער עס איז דא א טיפערער ווייטאג, און ער געהערט צו ציון: דער ווייטאג פון דעם וואס איז באשאפן געווארן צו משפיע זיין, און האט איצט נישט קיין מקבל.

דערפאר, ווען דוד המלך זינגט וועגן א חרוב'ן שטאט, זאגט ער “ציון” און נישט “ירושלים”. ער רופט דעם טיפערן וואונד. און דערפאר קען דער זוהר לייענען די שארפע ווערטער פונעם נביא — הַצַּדִּיק אָבָד, דער צדיק איז פארלוירן — מיט א שרעקליכן פשט'ל: פארלוירן, ממש פארלוירן. ווארום וואס איז א מעיין אויב נישט זיין פליסן? שטעל אפ די פליסן, און כאטש דער מעיין שטייט נאך, האט ער אין א געוויסן זין אויפגעהערט צו זיין ער אליין. א ליבשאפט וואס האט נישט וואו צו גיין ווארט נישט נאר; זי טרויערט. דער יסוד וואס זיין גאנצע וועזן איז זיך אויסצוגיסן, און געפינט נישט קיין כלי אין וועלכן צו גיסן, איז א צדיק וואס איז — אין דער טיפעניש פון די זאכן — פארלוירן.

דער טיפסטער צער פון גלות איז נישט נאר אונזערער — עס איז דער צער פונעם משפיע וואס קען נישט משפיע זיין, די בענקשאפט פון הימל צו דער ערד וואס ער בענקט צו בענטשן

עס איז דא א צארטקייט דא וואס איז גרינג צו פארפעלן. מיר פלעגן זיך פארשטעלן דעם ווייטאג פון גלות ווי אונזער ווייטאג — דער ווייטאג פון די וואס זענען אפגעשניטן, די כלי וואס איז אויסגעליידיגט, דאס קינד ווייט פון דער היים. דער זוהר דרייט שטיל אום דאס בילד. דער טיפסטער צער פון גלות, זאגט ער, איז נישט נאר אונזערער. ער איז דער צער פונעם משפיע וואס קען נישט משפיע זיין, די בענקשאפט פון הימל צו דער ערד וואס ער בענקט צו בענטשן. ווען מיר “געדענקען ציון”, געדענקען מיר נישט נאר אונזער אייגענעם פארלוסט. מיר געדענקען זיינעם.

און דאס — דער זוהר זאגט עס אונז, איידער ער האט נאך אמאל דערמאנט פנחס'ן — איז וועגן וואס די גאנצע פרשה רעדט. יעדער חורבן, יעדער גלות, יעדער בראך צווישן הימל און ערד הייבט זיך אן אין איין ארט: דער וואונד פונעם ברית, דער אפשניט פונעם בונד צווישן דעם וואס גיט און די וועלט וואס איז באשאפן געווארן צו נעמען. הייל דאס, און אלץ קען געהיילט ווערן. דאס איז די בינע. איצט ברענגט דער זוהר ארויף די וואס ווייסן ווי אזוי עס צו פארריכטן.

אוֹת ב׳ · יוסף, וואס איז אנטלאפן

דער ערשטער איז יוסף, און דער זוהר דערגרייכט אים דורך איין לעבעדיג בילד: קריעת ים סוף. ווען כלל ישראל האבן דורכגעגאנגען, זאגט דער מדרש, האבן זיך די וואסערן נישט געוואלט צעטיילן ביז מען האט אריינגעטראגן דעם ארון פון יוסף פריער — און דעמאלט הַיָּם רָאָה וַיָּנֹס, דער ים האט געזען און איז אנטלאפן. געזען וואס? דער זוהר'ס תירוץ איז א שטיק הייליגער ווארט-שפיל אזוי פינקטליך אז עס פילט זיך ווי א שליסל וואס דרייט זיך אין א שלאס. דער ים איז אנטלאפן — וַיָּנֹס — פאר דעם פון וועמען עס שטייט געשריבן וַיָּנָס וַיֵּצֵא הַחוּצָה, ער איז אנטלאפן און ארויסגעגאנגען דרויסן.

יארן פריער, אין א פארמאכטן צימער אין מצרים, איז א יונגער קנעכט אנטלאפן פון א פרוי און פון דעם חורבן וואס זי האט אים אנגעבאטן. ער איז אנטלאפן און ארויסגעגאנגען דרויסן. און איצט, דער ים, זעענדיג די ביינער פונעם מאן וואס איז אמאל אנטלאפן, אנטלויפט ער אין זיין ריי. מדה כנגד מדה, אות פאר אות. ווייל יוסף איז אנטלאפן פון די וואסערן וואס דערטרינקען א נשמה — די וואסערן פון תאווה וואס האבן, אין א פריערדיגן דור, דערטרונקען א גאנצע וועלט — האבן זיך די וואסערן פונעם ים צוריקגעצויגן פאר אים, און געלאזט א פאלק דורכגיין צו פרייהייט.

דאס איז דעם זוהר'ס פארטרעט פונעם היטער פונעם ברית, און עס איז ווערט צו בלייבן שטיין ביי ווי מילד עס איז. יוסף'ס גרויסקייט ווערט געמאסטן נישט אין וואס ער האט באזיגט נאר אין וואס ער האט אפגעזאגט. ער האט געהאלטן געטריי — מיט זיך אליין, מיט זיין טאטן, מיט זיין בורא — אין דעם איינציגן ארט וואו קיינער האט נישט געקוקט און אלץ איז געווען דערלויבט. און דער זוהר ציט ארויס פון זיין געשיכטע א דין וואס איז באמת א הבטחה:

ווער עס באערט דעם ברית ווערט באערט; ווער עס היט אים, ווערט געהיט — דער וואס האלט דעם מעיין ריין ווערט אליין א מעיין

ווארום יוסף איז באערט געווארן צוויי מאל. אין זיין לעבן איז ער אויפגעשטיגן פונעם גרוב צום פאלאץ, געשטעלט עַל כָּל אֶרֶץ מִצְרַיִם — ווייל דער וואס האט זיך אויסגעלערנט הערשן איבער זיך אליין איז ראוי אנצוטרויען מיט א וועלט. און אין זיין טויט איז ער נאכאמאל באערט געווארן: ווען זיין ארון האט געפירט כלל ישראל דורכן געטיילטן ים, און — זאגט דער זוהר — ווען זיין נשמה איז אריינגעלאזט געווארן הינטער דער אינערסטער פרוכת, לְגוֹ פָּרוֹכְתָּא עִלָּאָה, אין קדשי-הקדשים פון די אויבערשטע וועלטן. ער האט גענומען זיין חלק אין דער וועלט, און ער האט גענומען זיין חלק אין יענער וועלט. ביידע הענט פול. דאס איז וואס עס מיינט צו היטן דעם ברית: נישט קיין פינסטערער אפהאלט, נאר די פארברייטערונג פון א לעבן ביז עס קען האלטן ביידע וועלטן אויף איינמאל.

און איצט פארשטייען מיר פארוואס דער זוהר האט גערופן יוסף'ן איידער ער האט זיך געדרייט צו פנחס. ער ווייזט אונז דעם טיפוס איידער ער ווייזט אונז דעם מאן — צייכנט אויס דאס אייביגע פנים פונעם היטער, כדי אז ווען פנחס טרעט פאר, זאלן מיר אים שוין קענען. ווארום פנחס איז דער יוסף פון זיין דור. וואו יוסף איז אנטלאפן פונעם בראך, וועט פנחס לויפן צו אים — אים צו פארזיגלען מיט זיינע אייגענע הענט.

אוֹת ג׳ · די קנאה וואס האט געהיילט

דא שטעלט דער זוהר פאר אונז א אמת'ן סתירה, און ער מאכט עס נישט ווייכער. די תורה זאגט אז פנחס האט באקומען דעם ברית פון אייביגער כהונה ווייל פון זיין מעשה — תַּחַת אֲשֶׁר קִנֵּא לֵאלֹהָיו, אונטער וואס ער האט געקנא'ט פאר זיין ג-ט. אבער די מסורה לערנט אויך, פשוט, אז א כהן וואס נעמט א נפש ווערט פסול פון זיין עבודה: כָּל כֹּהֵן שֶׁהָרַג אֶת הַנֶּפֶשׁ לֹא יִשָּׂא אֶת כַּפָּיו, ווייל יְדֵיכֶם דָּמִים מָלֵאוּ. איז וואס איז עס? האט די הריגה פון זמרי געקרוינט פנחס'ן מיט כהונה, אדער האט זי אים באדארפט אראפנעמען דערפון? לויט יעדער געוויינליכער מאס, קען די זעלבע מעשה נישט טאן ביידע.

דעם זוהר'ס פארענטפער — פארשארפט שיין דורכן סאכטשאווער רבי אינעם שם משמואל, וואס איז מפרש דעם דאזיגן מאמר גופא — איז איינער פון די תירוצים וואס לייגט שטיל איבער אלץ. די כהונה איז קיינמאל נישט געווען קיין שכר פאר דער הריגה. אזוי געלייענט, איז דער סתירה נישט צו טראגן. ריכטיג געלייענט, צעגייט ער: די מעשה פון קנאה האט נישט פארדינט פנחס'ן די כהונה — זי האט פארמיטן דעם פסול וואס וואלט אנדערש עס אראפגענומען פון אים.

אלץ דרייט זיך ארום דעם אינערליכן אמת פון דער מעשה. כהונה איז דער שליחות פון חסד — פון ליבשאפט, פון ברכה, פון דעם אויסגיסן פון גוטסקייט. צו נעמען א נפש איז די פארקערטע באוועגונג, און געוויינליך פלעקט עס דעם וואס טוט עס; זיין אייגענע כח צו בענטשן ווערט פארטונקלט. וואלט פנחס געהאנדלט פון כעס, פונעם היץ פונעם בלוט, פון סיי וועלכן פריוואטן פייער בכלל, וואלט ער טאקע פסול געווארן — און מיט רעכט. אבער זיין קנאה האט נישט געהאלטן קיין שפור פון זיך אליין. זי איז געווען, דורך און דורך, לשם שמים. און א מעשה געטאן אין יענער פולקומער זעלבסט-בטלות קען נישט פארטונקלען די נשמה וואס טוט זי. דאס בלוט האט אים נישט געפלעקט, ווייל עס איז נישט געווען קיין “זיך” אין דער האנט וואס האט געשלאגן. און אזוי, תחת דעם פסול וואס זיין מעשה האט לויט יושר געזאלט ברענגען — איז דער ברית שלום אריינגעלייגט געווארן אין זיינע הענט אנשטאט.

עס איז דא א סוד איינגעפאלטן אין דעם, וואס דער זוהר און דער אריז״ל געבן נאר א רמז. פנחס, ווערט אונז געזאגט, איז געווען רָשִׁים לְעֵילָא וְלָתַתָּא, איינגעצייכנט אויבן און אונטן, איידער ער איז נאך אריינגעקומען אין דער וועלט — זיין שורש איינגעפעסטיגט אינעם יסוד פון אנהייב. און אינעם רגע פון זיין קנאה זענען די נשמות פון נדב און אביהוא, די צוויי יונגע כהנים וואס זענען אמאל פארצערט געווארן פון א פייער פון זייער אייגענעם, אריינגעקומען אין אים און זענען פולקום געווארן. וואס האט זיך אויסגעזען, פון דרויסן, ווי א איינציגער געוואלדזאמער רגע, איז אין אמת'ן געווען די היילונג פון א אלטן וואונד — א פייער פון קדושה וואס לייזט אויס א פייער וואס האט צו פרי געברענט. דאס איז די מאדנע גראמאטיק פונעם ברית: אז זיין היטער היט נישט נאר די איצטיגע צייט. ער גרייכט צוריק, און פארריכט דעם עבר.

אוֹת ד׳ · בְּרִיתִי שָׁלוֹם — חַיֵּי עוֹלָם

און איצט, די מתנה.

הִנְנִי נֹתֵן לוֹ אֶת בְּרִיתִי שָׁלוֹםבמדבר כ״ה, י״ב

וואס איז די דאזיגע שלום? דער זוהר לייענט עס אין זיין ליכטיגסטן: שלום פונעם מלאך המות. נישט בלויז זיכערהייט, און נישט בלויז א לאנג לעבן, נאר א שלום אזוי טיף אז דער טויט אליין פארלירט זיין געוועלטיגונג. דער ספורנו, לייענענדיג דעם פשוט'ן פסוק, קומט אן כמעט צו דעם זעלבן ארט אויף אן אנדער וועג: אונטערגאנג און פארלוסט, זאגט ער, קומען אריין אין דער וועלט נאר דורך דעם רייבן פון קעגנזאצן — און וואו עס איז דא אמת'ער שלום, וואו די היפוכים זענען צוזאמענגעברענגט, איז נישטא וואס זאל צעברעכן דעם כלי. דער ברית שלום איז א ברית פון שלימות. און שלימות שטארבט נישט.

דערפאר קען די מסורה שעפטשען דעם גרעסטן סוד פון אלע וועגן אים: פנחס הוא אליהו. דער מאן וואס האט פארזיגלט דעם בראך מיט זיינע אייגענע הענט איז דער זעלבער וואס האט קיינמאל נישט געטעמט טויט ווי אנדערע מענטשן, וואס איז אויפגעשטיגן אין א שטורעם, וואס איז צוגעזאגט צוריקצוקומען ווי דער מבשר פון דער גאולה — דער מלאך הברית, וואס לויפט פאר דער באגינען. די קנאה וואס האט געהיילט א צעבראכענע וועלט איז געווארן א לעבן וואס האט נישט געקענט צעבראכן ווערן. עס איז דא א יושר אין דעם אזוי פולקום אז עס נעמט אוועק דעם אטעם.

און עס איז דא נאך איין צייכן — קליין, און אומפארגעסליך. אין דעם ספר תורה איז דער אות ו' אינעם ווארט “שלום” פון פנחס'עס ברכה געשריבן צעבראכן — א דין שפאלט אינעם זעלבן ווארט פאר שלום.

שָׁלוֹם — ו׳ קְטִיעָאדער צעבראכענער ו׳ — א שפאלט אינעם ווארט פאר שלום אליין

די גדולים לייענען עס הונדערט וועגן, און יעדער לייענונג איז אמת. דער שלום פון פנחס איז אמת — אבער ער איז נאך נישט גאנץ. ווי קען ער זיין, אין א וועלט וואו ער איז געוואונען געווארן דורך א מעשה פון נקמה, אין א וועלט וואס ווארט נאך? דער צעבראכענער ו' איז א הבטחה וואס בלייבט אפן. שלום איז געגעבן געווארן; אבער זיין פולקומקייט ווארט — אויף די טעג פון אליהו, אויף דער שלימות וואס נאר די לעצטע גאולה וועט ברענגען.

אונטער אלץ דעם ליגט די שטילע זעלביגקייט וואס דער גאנצער מאמר האט ארומגערינגלט: דער יסוד אליין ווערט גערופן שלום. ווארום וואס איז יסוד, אויב נישט די כח וואס פארבינדט? ער איז דער טרעפ-פלאץ פונעם משפיע און מקבל, דער בונד צווישן די אויבערשטע וועלטן און די אונטערשטע, דער פונקט וואו הימל רירט די ערד. צו פארבינדן איז צו מאכן שלום. און אזוי איז דער ברית פונעם יסוד דער ברית פון שלום — און דער ברית פון שלום איז גארנישט אנדערש ווי דער ברית פון לעבן, ווארום די זעלבע כח וואס בינדט צוזאמען די וועלטן איז די כח וואס האלט א נשמה לעבעדיג. זמרי האט פארוואונדעט יענעם בונד; פנחס האט אים פארריכט; און דער פארריכטער בונד איז געווארן, אין זיין אייגענעם גוף, א ברית פון אומצעברעכליכן שלום.

אוֹת ה׳ · דער דרייפאכיגער שנור

שטעל זיך צוריק איצט, און דער גאנצער אנהייב פון דער פרשה קלייבט זיך אויף אין איין ליכטיגן שורה.

א וועלט איז פארוואונדעט געווארן ביי איר שורש — דער ברית צעבראכן, דער בונד צווישן הימל און ערד אפגעשניטן דורך זמרי'ס חטא, די שכינה אריינגעטריבן אין גלות בשעת דער צדיק, דער מקור פון ציון, האט געוויינט מיט קיינעם נישט געבליבן אים אויפצונעמען. דארט האט דער זוהר זיך אנגעהויבן, און איצט ווייסן מיר פארוואס: ער האט געדארפט אונז ווייזן דעם וואונד איידער ער האט געקענט אונז ווייזן די היילונג. דעמאלט האט ער אויפגעהויבן יוסף'ן — דעם אייביגן היטער, דער וואס איז אנטלאפן פון וואס דערטרינקט די נשמה און איז אזוי געווארן א כלי דורך וועלכן דער ים אליין האט געמאכט וועג. און צום סוף האט ער ארויסגעברענגט פנחס'ן, דעם יוסף פון זיין דור, וואס איז געלאפן צום בראך און האט אים פארזיגלט — און אין וועמענ'ס זעלבסט-לאזער קנאה איז דער ברית ווידער גאנץ געווארן, פארדינענדיג אין איין שלאג דעם ברית פון כהונה, וואס איז חסד, און דעם ברית פון שלום, וואס איז לעבן.

ציון'ס טרערן, יוסף'ס אנטלויפן, פנחס'ס קנאה: דריי אטעמס פון איין זאץ. וְהַחוּט הַמְשֻׁלָּשׁ לֹא בִמְהֵרָה יִנָּתֵק — א דרייפאכיגער שנור ווערט נישט גיך צעריסן, זאגט קהלת — און דער שנור וואס בינדט די דאזיגע דריי איז דער ברית: געהיט, פארוואונדעט, און פארריכט.

אבער דער זוהר האט דאס נישט געשריבן אונז צו אינפארמירן. ער האט עס געשריבן אונז צו רופן. ווארום דער ברית פון וועלכן ער רעדט איז נישט בלויז א סוד פון די אויבערשטע וועלטן; ער איז א כח איינגעפלאנצט אין יעדער מענטשליכער נשמה. יעדער איינער פון אונז איז, אין זיין אייגענער קליינער מאס, א ציון — א מעיין באשאפן צו געבן, באשאפן צו האלטן געטריי, באשאפן צו זיין א ארט וואו קדושה קען אריבערגיין פון אויבן אין דער וועלט. צו היטן וואס איז הייליג אין זיך אליין — שטיל, וואו קיינער קוקט נישט און אלץ איז דערלויבט — איז נישט קיין פריוואטע מעשה פון זעלבסט-האלט. עס איז א קאסמישע. עס איז יוסף אין דעם פארמאכטן צימער. עס איז דאס פארזיגלען פון א בראך דורך וועלכן דאס ליכט פון דער וועלט קען ווידער פליסן.

און דער זוהר לאזט אונז דריי מתנות צו טראגן.

די ווירדע פונעם היטער. יוסף לערנט אז דער וואס האלט געטריי מיט זיך אליין ווערט א פונדאמענט אויף וועלכן אנדערע קענען שטיין — באערט אין דער וועלט און אין דער קומענדיגער, ביידע הענט פול. גארנישט וואס דו היטסט ריין אין פארבארגעניש איז אמאל פארפאלן; מיט דער צייט ווערט עס א מעיין.

די ריינקייט פון אמת'ער קנאה. פנחס לערנט אז דער פייער וואס היילט איז קיינמאל נישט דער פייער פון כעס. אמת'ע ברען פאר וואס איז הייליג ווערט געבוירן נישט פון פאראכטונג נאר פון ליבשאפט, נישט פון זיך אליין נאר פון זיין אונטערגעבן. ווען עס איז נישטא קיין “זיך” אין דער האנט, קען אפילו א שווערע מעשה מקדש זיין; און ווען עס איז יא דא א “זיך” אין איר, קען אפילו א הייליגע זאך פארוואונדן. די פרואוו איז שטענדיג די זעלבע פראגע: פאר וועמענ'ס כבוד ברען איך?

די הבטחה פון שלום. דער צעבראכענער ו' זאגט אונז אז אויך אונזער שלום איז אמת אבער נאך נישט גאנץ — אז מיר לעבן אין דעם רוים צווישן דעם ברית וואס איז געגעבן און דעם ברית וואס איז פולקום. אבער דער זעלבער אות זאגט אונז אז דער בראך איז נישט דער סוף. שלום איז אריינגעלייגט געווארן אין אונזערע הענט. זיין גאנצקייט קומט. און יעדע נשמה וואס היט דעם ברית, וואס האלט דעם מעיין ריין, וואס האנדלט פון ליבשאפט און נישט פון פייער, אייַלט דעם טאג ווען דער צעבראכענער ו' ווערט גאנץ געמאכט און דער מבשר פונעם ברית קומט צום סוף.

וְצַדִּיק יְסוֹד עוֹלָםמשלי י׳, כ״ה

דער וואס היט דעם ברית איז דער פונדאמענט אויף וועלכן א וועלט קען שטיין — פארבינדנדיג אויבן און אונטן, און אויפהייבן די שכינה פון איר גלות. זאלן מיר זיין געציילט צווישן זיי, במהרה בימינו, גיך און אין אונזערע טעג.

◆

די דאזיגע אידישע באטראכטונג איז א באגלייטער צום לשון-קודש׳דיגן קונטרס בְּרִיתִי שָׁלוֹם, ווו די פולע מקורות — זוהר, סולם, די מפרשים, און די ספרי חסידות — זענען אנגעבראכט מיט זייערע מראי מקומות.