Menachos 41b–42a — tzitzis

שיעור אויף מסכת מנחות

דף מ"א עמוד ב' — דף מ"ב עמוד א'

הלכות ציצית — סוגיות מרכזיות

מסודר ומעובד מתוך שיעור בעל־פה

חלק א׳: חובת גברא צי חובת מנא

א. שיטת שמואל — ציצית איז חובת מנא

אמר רב טביומי בר קטינא משמיה דשמואל: כלי קופסא המטלטלת של ארבע כנפות ששירר ללבישה — אי סליקת בתוך הקופסא, אי סליקת בתוך הקלאזעט — חייב בציצית.

די גמרא ברענגט א מימרא אין שם פון שמואל, אז לויט שמואל'ס שיטה איז ציצית א חובת מנא (א חיוב וואס ליגט אויפן בגד). דהיינו, אפילו א בגד וואס ליגט אין א קאסטן אדער קלאזעט — כל זמן ער האט פיר עקן און איז ראוי ללבישה — איז ער מחויב אין ציצית.

די גמרא האנדלט מיט א יסוד'דיגע שאלה: צי ציצית איז א חובת גברא (דער חיוב ליגט אויפן מענטש — אז ער דארף גיין מיט ציצית), צי ציצית איז א חובת חפצא / חובת מנא (דער חיוב ליגט אויפן בגד — דער בגד דארף האבן ציצית).

ב. דער עומק פון דער מחלוקת

די מחלוקת צי ציצית איז חובת גברא צי חובת חפצא איז א ליטווישע מחלוקת, א מחלוקת אחרונים. אין עומק, איז די שאלה אזוי: צי דער קלקול (דער פגם, דער חסרון) איז זיך מתייחס צו דער מציאות וואס א מענטש גייט מיט א בגד אן ציצית — דאס איז חובת גברא. אדער, צי דער קלקול איז אין דעם חפצא גופא — דער בגד ליגט אן ציצית, און ס'איז דא אין דעם בגד א מין אנטאלאגישער חסרון — דאס איז חובת חפצא.

לויט דעם צד פון חובת חפצא, איז דער בעלים מחויב מתקן צו זיין אלעס וואס ליגט ביי אים צו מתקן — ער איז מחויב מתקן זיין די וועלט, אזוי צו זאגן.

ג. נפקא מינא: פרויען און ציצית

דער מנחת חינוך ברענגט אראפ פונעם ריטב"א (קידושין ל"ד ע"א), אז פרויען זענען חייב אפילו מיט א מצוה שהזמן גרמא, אויב דער חיוב איז נישט מוטל על גופו. ממילא, אויב ציצית איז חובת מנא, און דער יסוד המחייב איז דער קלקול אין דעם חפצא (נישט אויפן גוף פונעם מענטש), דעמאלט קען מען טענה'ן אז פרויען זענען אויך מחויב.

דעם מנחת חינוך ברענגט א דוגמא פון מצוה קי"ב (שמיטה), וואו פרויען זענען מוזהר, ווייל די מצוה איז א מצוות חפצא, נישט מוטלת על גופו. דעם זעלבן יסוד שרייבט ער אויך לגבי שביתת בהמתך.

ד. צוויי מעמדים אין ציצית

מ'קען זאגן אז ביי ציצית שפיגלען זיך אפ צוויי מעמדים:

מעמד א׳ — ציצית אלס "מעמארי דעווייס" (זכרון): דאס איז דער צד פון חובת גברא. דער סענטער פון די מצוה איז דער מענטש — דער סובייעקט. דער פסוק "וזכרתם" ארבעט אויפן נפש האדם, "עין רואה ולב חומד", און מ'דארף א קאונטער-מעכאניזם, א דעווייס, וואס ארבעט דורך ראיה — "וראיתם אותו". פון דארט קומט די איידיע פון חובת גברא.

מעמד ב׳ — ציצית אלס דער "לבוש" פון דעם אידישן בגד: דאס איז דער צד פון חובת חפצא. דער אויבערשטער וויל אז אידן זאלן גיין מיט א ספעציעלן לבוש — דער בגד אצילי, דער בגד כהונה, דער בגד מלוכה. ציצית איז דער "יוניפארם", אזוי ווי א אידישער בגד דארף אויסזען. ממילא, דער קלקול איז אין דעם בגד אליין — מ'פאררעכט עפעס אין דעם בגד.

ה. שמואל מודה בזקן שעשו לכבודו (תכריכים)

הא מודה שמואל בזקן שעשו לכבודו — דהיינו תכריכים — דפטור מציצית כל זמן דליגט אין דעם באקס. מאי טעמא? "אשר תכסה בה" רחמנא אמר, והאי לאו לכסות עבידא.

אפילו מ'האלט ציצית איז חובת מנא, אבער חובת מנא איז נאר אויף בגדים וואס זענען העלין ללבישה — "אשר תכסה בה". תכריכים זענען געמאכט פאר א מת, נישט פאר א לעבעדיגן מענטש, ממילא פעלט דער שם פון "אשר תכסה בה".

דער עיטור (הלכות ציצית, שער ג') זאגט נאך מער: אפילו מ'האלט ציצית איז חובת טלית, אבער דער יסוד החיוב איז מחמת די לבישה. דער פסוק זאגט "אשר תכסה בה" — ס'איז נתחדש אז מ'איז מתחייב נאך קודם די לבישה, אבער דער יסוד החיוב בלייבט די לבישה.

מיט דעם פארענטפערט דער בעל העיטור פארוואס מ'מאכט א ברכה "להתעטף" — ווייל דער יסוד החיוב איז דער עיטוף (די לבישה), אפילו למאן דאמר חובת מנא.

דער בה"ג איז מוכיח פון דעם לשון "להתעטף" אז טלית איז חובת גברא נישט חובת מנא. אבער דער בעל העיטור ענטפערט: כולי עלמא — דער יסוד החיוב איז לבישה, ממילא איז שייך דער לשון "להתעטף".

ו. לועג לרש — תכריכים בשעת הלבשה

תוספות צייכנט צו (מסכת נדרים ס' ע"ב) אז כאטש אין קלאזעט ליגנדיג זענען תכריכים פטור פון ציצית, אבער בשעת מ'טוהט אן דעם מת — דעמאלט לייגט מען יא ציצית. וואס איז דער טעם? ווייל דאס איז משום "לועג לרש חירף עושהו" — ס'איז א בזיון פאר דעם מת אז ער זאל ליגן אן ציצית ווען לעבעדיגע מענטשן גייען מיט ציצית. דאס איז א סוגיא פאר זיך אליין אין מסכת נדרים.

חלק ב׳: טלית שנקרעה — דיני תפירה

אמר רחבה אמר רב יהודה: טלית שנקרעה חוץ לשלש — יתפור.

א. חוץ לשלש — יתפור

אז דער ריס איז געווען רחוק פונעם שפת הבגד (די שוליים) מער ווי שלש אצבעות — מעג מען יא צונייען.

ב. תוך שלש — לא יתפור

אביי זאגט: אויב דער ריס איז געווען תוך שלש אצבעות — לא יתפור. פארוואס? ווייל תוך שלש איז דער פלאץ ביים כנף הבגד וואו מ'לייגט ארויף די ציצית.

דער חשש איז: אויב ער גייט צונייען, וועט ער איבערלאזן דעם שארית פונעם חוט התפירה, און ער וועט עס נוצן פאר די ציצית אליינס. די פראבלעם דערמיט איז תעשה ולא מן העשוי — באלד ער האט גענייט דעם חוט לצורך תפירה (נישט לשם מצוות ציצית), איז עס פסול. אפילו ער גייט שפעטער מייחד זיין לשם מצוות ציצית, איז עס "טו לעיט" — ס'איז שוין געמאכט בפסלות.

ג. דער יסוד פון תעשה ולא מן העשוי

וואס איז דער עומק'דיגער פשט פון תעשה ולא מן העשוי ביי ציצית? לכאורה, דער אריגינעלער ציצית איז א זאך וואס קומט פונעם בגד — די תורה זאגט "גדילים תעשה לך" — דער סיום פונעם בגד זאל זיך שיין ענדיגן מיט גדילים.

אבער חז"ל פארשטייען דעם ציצית ווי א חפצא של קדושה. ווען איך מאך ציצית, בין איך מקדש דעם בגד — איך מאך א חפצא של תשמישי מצוה, א חפצא של קדושה, אזוי ווי ביי תפילין. ממילא, באלד מ'איז מקדש דעם בגד דורך מאכן ציצית, דארף דער ציצית זיין געמאכט לשם מצוה.

ד. ושובן שלא יביא אמה על אמה ממקום אחר

די ברייתא פירט אויס אז אויב א טלית האט זיך אינגאנצן צעריסן מיט די ציצית, קען מען נישט ברענגען א שטיק פון אן אנדערע טלית (אפילו מיט א שיעור פון אמה אויף אמה) און צונייען צו דעם טלית. פארוואס? ווייל "ועשיתם ציצית על כנפי בגדיהם" — דער כנף דארף זיין פונעם בגד בשעת עשיה.

רש"י מסביר: דער כנפי בגדיהם — בעינן דער כנף זאל זיין אין דעם בגד בשעת עשיה.

ה. אפבינדן ציצית פון איין בגד צו אן אנדער

אבער יעדער איז אייניג אז מ'קען אפבינדן ציצית (די חוטים) פון איין בגד און ארויפלייגן אויף אן אנדער בגד. פארוואס איז דאס אנדערש? ווייל בשעת ער לייגט עס אן אין דעם אנדערן בגד, מאכט ער די קשירות און כריכות לשם מצוה — ממילא איז נישט דא קיין תעשה ולא מן העשוי.

אבער בלבד שלא תהא מופסקת — די חוטים דארפן זיין גאנץ אין דעם שיעור פונעם מצות ציצית.

תוספות פרעגט: וואס איז דער חידוש? ענטפערט ער: דער חידוש איז אז לכתחילה דארף מען אויפלייגן חוטים מיטן פולן שיעור — גרדימין (קורצע שאריות) פון אן אנדערע ציצית וואס האבן נאר כדי עניבה, קען מען נישט נוצן לכתחילה.

חלק ג׳: מתירין מבגד לבגד — מחלוקת רב ושמואל

א. די מחלוקת

איתמר: רב אמר — אין מתירין מבגד לבגד. שמואל אמר — מתירין מבגד לבגד.

רב האלט אז מ'טאר נישט אפבינדן ציצית פון איין טלית און ארויפלייגן אויף אן אנדער טלית. שמואל האלט אז מ'מעג.

ב. רב אויך מודה ווען דער בגד איז בלויה

די גמרא ברענגט א ברייתא וואס לכאורה שטימט נישט מיט רב. ענטפערט די גמרא: דילמא דאיבלוע — די ברייתא רעדט אין אן אופן וואו דער ערשטער טלית איז שוין בלויה (פארשימלט), גאנץ מלוכלכת, נישט ראוי ללבישה. דעמאלט אויך רב מודה אז מ'מעג אראפנעמען.

דער איסור לויט רב איז נאר ווען דער ערשטער בגד איז נאך גוט און ראוי ללבישה.

ג. דעם זעלבן מחלוקת ביי נר חנוכה

רב אמר: אין מדליקין מנר לנר. שמואל אמר: מדליקין מנר לנר.

דער זעלבער מחלוקת רב ושמואל שפיגלט זיך אפ ביי נר חנוכה — צי מ'מעג אנצינדן איין ליכט פון א נר וואס מ'האט שוין אנגעצונדן לשם מצוה.

ד. צוויי מהלכים אין די ראשונים — טעם האיסור

דער פרי מגדים שטעלט אוועק אז ס'זענען דא צוויי מהלכים אין די ראשונים:

שיטת רש"י — ביזוי מצוה: רש"י (שבת ק"ה ע"ב) זאגט אז דער טעם איז משום ביזוי מצוה — מ'איז מבזה דעם ערשטן טלית ווען מ'נעמט אראפ זיין ציצית.

שיטת תוספות — מפקע מצוה: תוספות איז משמע אז דער יסוד הדבר איז אז מ'איז מפקע (מבטל) די מצוה ציצית פון דעם טלית.

ה. נפקא מינא צווישן די צוויי מהלכים

נפקא מינא א׳: מזוזה

תוספות שטעלט צו מזוזה — ביי מזוזה, אויב מ'נעמט אראפ א מזוזה פון איין הויז צו לייגן אויף אן אנדער הויז: לויט דער שיטה פון מבטל מצוה — איז עס אסור, ווייל מ'איז מבטל די מצוה פונעם ערשטן הויז. אבער לויט דער שיטה פון ביזוי מצוה — קענסטו נישט רעדן ביזוי דארט, ווייל א הויז איז נישט קיין חפצא של מצוה (נישט ווי א טלית וואס איז א חפצא של מצוה).

נפקא מינא ב׳: בזיון פון וואס?

דער פרי מגדים פרעגט: צי דער בזיון איז פונעם בגד, צי פון די ציצית? ווען מ'לייגט עס אויף אן אנדער בגד, איז דער ציצית אליין נישט מבוזה — דער בזיון איז אויפן בגד. ווען מ'רעדט פון מבטל מצוה, איז דער בגד פארלירט זיין קיום מצוה.

ו. שמואל'ס טעם — פארוואס מתיר?

דער בעל העיטור זאגט: שמואל איז מתיר ווייל שמואל האלט ציצית איז חובת גברא — ממילא איז דער בגד נישט קיין אמת'ער חפצא של מצוה, און ס'איז נישט קיין בזיון.

אבער תוספות טענה'ט: שמואל האלט דאך ציצית איז חובת מנא (ווי מיר האבן פריער געזען — אפילו אין קופסא חייב בציצית). אבער עם כל זה איז שמואל מתיר — ווייל דער יסוד החיוב איז עיטוף (לבישה), ממילא איז נישט אזוי שטארק דער בזיון פון נעמען אראפ ציצית.

ז. הלכה למעשה — הגבלות

די ראשונים און פוסקים רעדן אויס הגבלות: דער מגן אברהם זאגט אז אויב ער נעמט אראפ די ציצית כדי צו לייגן שענערע חוטים, אדער ווייל די חוטים זענען נישט כשר לכתחילה — דעמאלט איז מותר לכולי עלמא.

ח. אביי'ס כלל — הלכה כשמואל

אמר אביי: כל מילי דמר עביד כרב, לבר מהני תלת דעביד כשמואל — מתירין מבגד לבגד, ומדליקין מנר לנר, והלכה כרבי שמעון בגרירה.

אביי פסק'נט אז בנוגע דריי זאכן גייען מיר לויט שמואל (נישט ווי רב): מתירין מבגד לבגד, מדליקין מנר לנר, און הלכה כרבי שמעון בגרירה (דבר שאינו מתכוון מותר).

חלק ד׳: טלית שכולה תכלת

א. הקדמה — דער דין פון מין כנף

ביי ציצית דארף מען לייגן פיר פעדעם: צוויי פון מין כנף (דער זעלבער פארב ווי דער בגד — דאס זענען די "פעדעם לבן") און צוויי פון תכלת.

רש"י זאגט קלאר: אויב דער בגד איז רויט, דארפן זיין רויטע פעדעם; אויב ווייס, ווייסע פעדעם. דער רמב"ם (הלכות ציצית פ"ב ה"ח) שטימט: "טלית שכולה אדומה או ירוקה או משאר צבעונים — עושה חוטי לבן שלה כעין צבעה."

ביי רש"י משמע אז דאס איז א דין דאורייתא, מ'דרש'נט עס פון "מין הכנף". תוספות (דף ל"ח ע"ב) דן אן אפשרות אז עס איז נאר א דרבנן פון "זה קלי ואנווהו".

ב. די ברייתא — כל מיני צבעונים פוטרין

תנו רבנן: טלית שכולה תכלת — כל מיני צבעונים פוטרין בה, חוץ מקלא אילן.

ביי א טלית שכולה תכלת, ווען מ'דארף לייגן פעדעם "מין כנף" (וואס נארמאל מאטשט דעם קאלאר פונעם בגד), שטייט מיר פאר א פראבלעם: ביידע סעטס חוטים וואלטן געדארפט זיין תכלת-פארביג — און דאן פעלט דער קאנטראסט.

דעריבער זאגט די ברייתא: יעדע אנדערע פארב קען פאטערן (אויסער קלא אילן). קלא אילן פאטערט נישט — ווייל דער קאלאר איז דער זעלבער ווי תכלת. די תורה וויל צוויי מראות — תכלת מיט אן אנדער צבע — צוויי קאנטראסטירנדע קאלארס.

ג. תירוץ — ארבע חוטים לעומת שמונה חוטים

די גמרא פרעגט: אבער אין דעם ברייתא משמע בדיעבד איז קלא אילן כשר? ענטפערט רב נחמן:

בטלית בת ארבע חוטים: אויב ס'איז דא נאר פיר חוטים (צוויי תכלת, צוויי קלא אילן) — קען מען נישט נוצן קלא אילן, ווייל מ'דארף צוויי פארשידענע מראות, און תכלת מיט קלא אילן זענען דומה.

בטלית בת שמונה חוטים: אויב ס'זענען דא שמונה חוטים — צוויי תכלת, צוויי פון אן אנדער צבע (נישט תכלת, נישט קלא אילן), און נאך פיר חוטים קלא אילן — דעמאלט איז בדיעבד כשר, ווייל דער קלא אילן איז נישט דער עיקר ציצית וואס פאטערט דעם בגד.

ד. דער באגריף פון תכלת

די גמרא זאגט שפעטער: "תכלת דומה לים, ים דומה לרקיע" — תכלת האט א פארבינדונג צום הימל. אין דער אלטער וועלט איז בלוי געווען א זעלטענע, טייערע פארב — דער איינציגסטע בלוי וואס מענטשן האבן געזען איז געווען אין הימל.

דער ראדזינער שרייבט אין זיין מאמר "פתיל תכלת" אז אין דער צייט פון די יוונים און רומאים איז צמר הטווי לתכלת געווען זייער טייער — "רוממות השררות" — גרויסע לייט האבן געטראגן חגורות און בענדער פארבט מיט תכלת, יעדער "כפי מדרגתו".

קלא אילן האט אויפגעקומען אלס א ביליגערע וועג צו באקומען דעם זעלבן בלויען קאלאר ווי תכלת — דאס איז דער הינטערגרונט פון אונדזער סוגיא.

ה. הערה וועגן קורח

"טלית שכולה תכלת" איז באקאנט פון דער טענה פון קורח. אבער אין הלכה איז דאס א פראקטישע שאלה מיט פילע דינים. א חבר האט אמאל געפרעגט ביי ר' קאפל: אפשר טאקע איז קורח'ס טענה אמת — אז א טלית שכולה תכלת דארף שוין נישט קיין ציצית? ווייל דער מעיל (לויט רמב"ם און רמב"ן) האט געהאט ד' כנפות אבער קיין ציצית — אפשר ווייל ער איז שכולה תכלת.

ר' קאפל, נאך לענגערע צייט, האט געזאגט: "אפשר טאקע." אבער דער פוינט איז: דער פראבלעם מיט קורח איז נישט דער תוכן פון זיין טענה, נאר דער דרך — ער האט עס געלייגט בצורה פון לצנות, ער האט געוואלט מאכן חוזק.

ו. שאלת בל תוסיף ביי שמונה חוטים

פארוואס איז שמונה חוטים נישט בל תוסיף? רש"י ענטפערט: דער נאמבער פיר (חוטים) איז א מינימום אבער נישט א מאקסימום. תוספות (דף ל"ח ע"א) דינגט זיך אבער מיט רש"י — תוספות האלט אז ביז אכט חוטים איז נאך נישט קיין בל תוסיף, אבער מער ווי אכט קען שוין זיין בל תוסיף.

געוויסע ראשונים ענטפערן לויט רש"י: ווען איז דא בל תוסיף? נאר אויב מ'לייגט פון אן אנדערע מין. אבער דער זעלבער מין — אלעס ווערט גערעכנט אלס א חלק פונעם זעלבן ציצית.

חלק ה׳: כביסת הטלית — פראקטישע עצות

די גמרא גיט פראקטישע עצות וועגן וואשן א טלית:

רבי יהודה: האט איבערגעגעבן זיין טלית פאר דעם כובס (קצרא — דער וועשער) אן חשש. ער האט נישט מורא געהאט אז דער כובס וועט צוריסן די חוט התכלת און ארויפלייגן קלא אילן אנשטאט. מ'קען זיך פארלאזן אויף זיין ארבעט.

רבי חנינא: האט מורא געהאט ס'זאלן זיך אפפאקן די חוטים. האט ער אלע ציצית געפאלדעט און געמאכט א באנדל (סיסא) — נישט זאל זיין עקסטרא אין דער כביסה.

רבינא: האט געמאכט א קליינע פאקעט (מיכא) וואו ער האט אריינגעלייגט די ציצית פארן וואשן.

חלק ו׳: כמה חוטין — מחלוקת בית שמאי ובית הלל

א. וויפיל חוטים

תנו רבנן: כמה חוטין הוא נותן? בית שמאי אומרים ארבע, בית הלל אומרים שלשה.

בית שמאי: פיר חוטים (געדאפלט ווערט אכט).

בית הלל: דריי חוטים (געדאפלט ווערט זעקס).

דא איז הלכה כבית שמאי — א זעלטענע זאך!

ב. חלוקת החוטים לויט תוספות

תוספות ברענגט צוויי וועגן אויסצולערנען בית הלל'ס שלשה חוטים:

וועג א׳: שלשה אריינגערעכנט די תכלת — דאס הייסט, איין תכלת מיט צוויי לבן.

וועג ב׳: שלשה אומאריינגערעכנט די תכלת — דאס הייסט, דריי לבן מיט איין תכלת.

לויט בית שמאי: צוויי תכלת, צוויי לבן. אזוי שטייט אויך אין ספרי. דער רמב"ן האלט דריי לבן מיט איין תכלת, און אזוי האלט אויך דער גאון.

חלק ז׳: שיעור אורך הציצית

א. וכמה תהא משולשלת?

בית שמאי אומרים ארבע [אצבעות]. בית הלל אומרים שלוש.

וויפיל דארפן די ציצית הענגען? בית שמאי זאגט ארבע אצבעות, בית הלל זאגט שלוש.

ב. אויף וואס גייט דער שיעור?

ס'זענען דא דריי שיטות וואס דער שיעור גייט ארויף:

שיטת הרשב"א: אויף די ענף (דאס וואס קומט ארויס נאך די כריכות).

שיטת תוספות בשם הריב"ן: אויף די גדיל (דער געקניפטער טייל).

שיטת הרא"ש (= שיטת הרמב"ם לויט בית יוסף): סיי אויף די גדיל סיי אויף די ענף.

ג. מדות

אמר רב פפא: טפח דאורייתא — ארבע בגודל, שית בקטנה, חמש באצבע.

די שלוש אצבעות פון בית הלל זענען אצבעות פונעם גודל (גראבע פינגער) — א פערטל פונעם שיעור טפח של כל אדם בינוני.

ד. פסק — ארבע בתוך שלוש ומשולשלת ארבע

אמר רב פפא: הלכתא — ארבע בתוך שלוש ומשולשלת ארבע.

דער שיעור איז: פיר חוטים אין א פלאץ שלש אצבעות פונעם קצה הבגד, און משולשלת (הענגענדיג) ארבע אצבעות.

ה. אין שיעור למעלה

יוחנן בן בתירא זאגט "ציצית אין לה שיעור" — מיינט מען: אין לה שיעור למעלה (קיין מאקסימום), אבער יש לה שיעור למטה (ווייניגסטנס ארבע אצבעות).

דער ציצית דארף מפריד ווערן (נישט געקניפט) — "צריך לפרדה כציצית דעלמא" — אזוי ווי דער העירסטייל פון אמאל: צוזאמגענומען אויבן (גדיל) און צעשפרייט אונטן.

חלק ח׳: נוטפת על הקרן — פלאצירונג פון ציצית

א. היטל על הקרן

תנו רבנן: היטל על הקרן או על הגדיל — כשרה. רבי אליעזר בן יעקב פוסל.

רב גידל אמר רב: ציצית צריך שתהא נוטפת על הקרן — ס'דארף טראפן אויף די קארנער, נישט ממש אויף דעם עק, נאר אביסל אינסייד.

די הלכה איז כרבי אליעזר בן יעקב.

ב. מלא קשר גודל

אמר רבי יעקב אמר רבי יוחנן: וצריך שירחיק מלא קשר גודל.

די לאך פון די ציצית דארף זיין א שיעור פון "מלא קשר גודל" פון דער שפיץ פון דעם בגד — נישט ממש ביי דער עק, נאר א ביסל אריין.

ג. בשעת עשיה — נאכדעם שוין נישט

די גמרא דערציילט: רב סמא האט געזען אז ביי רבינא'ס בגד איז דער עק צעריסן — דער ציצית איז ארויפגעריקט, שוין נישט מלא קשר גודל.

רבינא האט געענטפערט: "בשעת עשיית ציצית" — דער שיעור מלא קשר גודל איז נאר נוגע בשעת מ'מאכט די ציצית ("ועשו להם ציצית על כנפי בגדיהם"). אבער נאכדעם, אפילו ס'קומט ארויף — איז נישט קיין פראבלעם.

רב סמא איז פארשעמט געווארן. רב אשי האט אים געטרייסט: "וחד מינאי כתריי מנכון" — איינער פון די חכמי ארץ ישראל איז דאפלט ווי צוויי חכמי בבל, און רבינא איז פון ארץ ישראל.

חלק ט׳: אופנים פון אריינלייגן ציצית

די גמרא ברענגט פארשידענע אופנים ווי חכמים האבן אריינגעלייגט ציצית:

רב אחא בר יעקב: האט גענומען פיר חוטים, זיי געדאפלט (אכט), דעם באו (בויגונג) אריינגעשטופט אין דער לאך, און דאן די עקן פון די חוטים אריין אין דעם באו אריינגעלייגט. ער האט געוואלט אז ס'זאל שוין זיין אכט חוטים בשעת עשיה, ווייל "גדיל גדילים" — ער האלט ס'דארף שוין זיין אכט ווען מ'לייגט דאס אריין.

רבינא: האט גענומען שמונה חוטים (וואס געדאפלט ווערט זעכצן), אן א באו.

"רבינא דידן" (אונדזער מנהג): מיר לייגן אריין נאר פיר חוטים — ס'ווערט געדאפלט, און דאן זענען דא אכט.

חלק י׳: ברכה אויף עשיית ציצית

א. רב אדא בר אהבה

רב נחמן אשכחיה לרב אדא בר אהבה דקא רומא חוטא וכמברכא — "אשר קדשנו במצותיו וצונו לעשות ציצית."

רב נחמן האט געפונען רב אדא בר אהבה ווי ער לייגט ארויף ציצית אויפן טלית מיט א ברכה. האט ער אים געפרעגט: "מאי ציצית שמענא? רב האט געהאלטן ציצית אין צריך ברכה!" — רב'ס שיטה איז אז מ'מאכט נישט קיין ברכה אויף עשיית ציצית.

ב. דער קשיא פון רב חסדא

נאכדעם וואס רבינא איז נפטר געווארן, איז רב חסדא אריינגעקומען אין די ישיבה. זיין ערשטע קשיא איז געווען א סתירה אין רב'ס שיטה:

פון איין זייט — רב זאגט ציצית דארף נישט קיין ברכה.

פון דער אנדער זייט — רב זאגט אז א גוי איז פסול צו מאכן ציצית ("דבר אל בני ישראל ועשו להם ציצית — בני ישראל יעשו ולא עובדי כוכבים יעשו").

ג. דער כלל פון רב חסדא

כל מצוה שכשירה בעובדי כוכבים — בישראל אין צריך לברך. מצוה שפסולה בעובדי כוכבים — ישראל צריך לברך.

רב חסדא האט א כלל: א מצוה וואס איז כשר ווען א גוי טוט עס — דארף א איד נישט מאכן א ברכה. א מצוה וואס א גוי איז פסול — דעמאלט דארף א איד מאכן א ברכה.

ממילא: באלד רב האלט א גוי איז פסול פאר ציצית, האט רב געדארפט זאגן אז מ'מאכט יא א ברכה — אבער רב זאגט מ'מאכט נישט. דאס איז דער רמי דרב אדרב — אין א סתירה אין רב'ס שיטה.

* * *

דער שיעור ענדיגט זיך דא — פונקט ביי דער סתירה אויף רב. מיר וועלן בעזרת השם ממשיך זיין מארגן.